Ludwig Wittgenstein. Cái tên mà không cứ gì sinh viên triết mà bất kỳ con vượn người đi bằng hai chân đã tiến hóa nào cũng thèm khát thấu hiểu. Đơn giản vì hiểu được ông là một vinh dự lớn lao mà Thượng đế chỉ tưởng thưởng nó cho rất ít những kẻ chấp nhận kiếp tù đày trong nỗi cô đơn vĩnh cửu.

witt
Sinh thời, Wittgenstein viết rất nhiều nhưng xuất bản rất ít: một cuốn sách, một bài báo và một bài điểm sách. Cuốn sách  thôi thì khỏi phải bàn. Còn sau đây, xin giới thiệu với mọi người bài điểm sách, viết năm 1913 trong thời gian Wittgenstein theo học B.Russell ở ĐH Trinity, Cambridge và trước khi tự giam mình ở Nauy hai năm nghiền ngẫm về logic. Đây cũng chính là xuất bản phẩm đầu tay của ông. Năm đó Witt 24 tuổi (kém mình bây giờ 2 tuổi).

Sau đây là nội dung bài điểm sách.

Nguyên tác: Review: P.Coffey, The science of Logic

reviewed by Ludwig Wittgenstein, The Cambridge Review, Vol. 34, No. 853, March 6, 1913.351.

Khoa học Logic: khảo cứu các nguyên lý về tư duy chính xác và phương pháp khoa học. Tác giả TS. P. Coffey, Giáo sư Logic học và Siêu hình học, Đại học Maynooth. NXB Longmans, Green & Co 1912.

———-

Chẳng có ngành học nào mà ở đó có người có thể khinh thường những thành quả của sự khảo cứu nghiêm túc một cách vô trách nhiệm đến vậy như Triết học và Logic học. Chính ở khía cạnh này, chúng ta biết ơn một cuốn sách như cuốn Khoa học Logic (viết tắt Logic) của Ngài Coffey vì nó là một ví dụ điển hình cho rất nhiều công trình của các nhà logic học hiện nay và nó đáng để chúng ta bàn luận cũng chỉ vì lẽ đó. Tác giả của Logic là một kiểu triết gia kinh viện (scholastic philosopher) và ông ta phạm phải tất cả những lỗi lầm của những triết gia kiểu này– dĩ nhiên trong đó đơn cử hay được nhắc đến đó là Aristotle. (Aristotle, cái tên được các nhà logic học kinh viện của chúng ta nhắc đến quá nhiều một cách vô ích, chắc phải đội mồ mà sống dậy nếu như ông ta biết được sự thật rằng rất nhiều nhà logic học ngày nay biết nhiều hơn những gì ông ta biết về logic 2000 năm trước). Tác giả của Logic đã không hề mảy may để ý đến những tác phẩm vĩ đại của các nhà logic toán học hiện đại. Mà chính những công trình này đã giúp chúng ta tiến xa trong logic học như thể những bước tiến đã giúp Thiên văn học (Astronomy) thoát khỏi cái bóng của Chiêm tinh học (Astrology) hay Hóa học (Chemistry) thoát khỏi Thuật giả kim (Alchemy).

Ngài Coffey, cũng giống như bao nhà logic học khác, đã thu được rất nhiều lợi lộc từ cái cách thức không rõ ràng mà ông dùng để thể hiện những quan điểm cá nhân; vì rằng nếu như bạn không thể nói được điều người ta nói là Đúng hay Sai thì dĩ nhiên thật khó để bạn có thể tranh luận được với người ta. Tuy nhiên, xuyên suốt bức màn ngôn ngữ mờ ảo của mình, ông ta vẫn để lộ ra nhiều sai lầm chết người đủ để chúng ta nhận thấy tương đối rõ ràng. Sau đây tôi xin được soạn ra một danh sách những sai lầm tai hại nhất trong số chúng và đề nghị các bạn sinh viên học Logic hãy nghiền ngẫm và phát hiện những sai sót này cùng những hệ quả của chúng trong cả những cuốn sách khác nói về Logic dạng này. (Số được viết trong ngoặc vuông chỉ số trang trong cuốn sách của Ngài Coffey – tập I – nơi mà mỗi sai sót dưới đây xuất hiện trước nhất; còn những ví dụ minh họa là của tôi).

I. [36] Tác giả tin rằng tất cả các mệnh đề đều có dạng thức Chủ – Vị.

II. [31] Ông ta tin rằng thực tại (reality) bị thay đổi khi trở thành một vật thể (object) của tư duy.

III. [6] Ông ta lẫn lộn hệ từ “is” (“là”) với từ “is” có chức năng biểu đạt sự đồng nhất (identity). (Từ “is” (“là”) rõ ràng có ý nghĩa khác nhau trong những mệnh đề khác nhau – ví dụ “Twice two is four” và “Socrates is mortal”.)

IV. [46] Ông ta lẫn lộn vật (things) với những tập hợp mà vật thuộc về. (“A man” (“một người”) thì rõ ràng khác với “mankind” (“loài người”).)

V. [48] Ông ta lẫn lộn tập hợp (classes) với phức hợp (complexes). (“Mankind” (“loài người”) là một tập hợp chứa các đơn vị là “men” (“người”); nhưng “library” (“thư viện”) thì không phải là một tập hợp các đơn vị là “books” (“sách”) vì “books” (“sách”) chỉ trở thành một phần của “library” (“thư viện”) khi chúng được sắp xếp với nhau theo một trật tự không gian nào đó— trong khi tập hợp thì độc lập với các quan hệ giữa các thành viên.)

VI. [47] Ông ta nhầm lẫn phức hợp (complexes) với tổng hợp (sums). (Hai cộng hai bằng bốn nhưng bốn không phải là một phức hợp của hai và chính nó.)

Danh sách này còn có thể kéo dài thêm nhiều nữa.

Tuy nhiên, điều tồi tệ nhất của loại sách dạng này đó là chúng tạo nên định kiến rằng những người khôn ngoan thì sẽ chẳng bao giờ tin vào Logic học.

Ludwig Wittgenstein.

Link bản gốc.

Advertisements